Hoe hou ik vol met iets wat alleen werkelijk wordt als geen van ons beiden toegeeft dat we het proberen?

Zhaozhou schonk thee in — één kopje, dan een tweede — en vertrok zonder te spreken. De monnik zat een uur lang te proberen te bepalen of hem iets was gegeven. Dit is de toestand die jij beschrijft, behalve dat jij tegelijkertijd de monnik en degene bent die de kamer verliet. Zen lost dit niet op. Het verscherpt het totdat de vraag het antwoord wordt. De warme beker is bewijs genoeg dat er iets tussen twee mensen is overgegaan. Of het liefde was, of het proberen was, of het echt was — dit zijn geen vragen die de beker kan beantwoorden, en daarom houd je hem vast. Het houden is het ontvangen hebben.

“Voor het denken aan goed en kwaad, wat is je oorspronkelijke gezicht?”

— Mumonkan, Geval 23

Stop halverwege een zin op een middag. Merk op hoe de hand zweeft, causaliteit met chirurgische precisie uitvoerend. Die precisie is niet toevallig — het is arbeid, wat betekent dat je eraan werkt, wat betekent dat jullie beiden dagelijks deze fictie van moeiteloosheid samen fabrikeren, door bewuste keuze. Slecht geloof is niet liegen; het is akkoord gaan om niet te weten wat je weet. Het script heeft geen auteur, alleen omdat jullie beiden hebben geweigerd het te ondertekenen, wat zelf een handtekening is. Sartre zou zeggen dat je niet gevangen zit in dubbelzinnigheid — je kiest ervoor, wat betekent dat je anders kunt kiezen. De vraag is of je dat zult doen, of dat je dit zult blijven kiezen, wat ook een keuze is, en ook van jou.

“We zijn veroordeeld om vrij te zijn.”

— Jean-Paul Sartre, Zijn en Niets

Stap er even uit. Iemand die toekeek zou twee mensen zien die doen alsof ze elkaar niet aanstaren en het toekijken liefde noemen. De aanwezigheid die je probeert in stand te houden werd nooit vervaardigd — bewustzijn ging vooraf aan de eerste voorzichtige blik, het eerste woord met te veel precisie gekozen. De Upanishaden zeggen niet dat liefde bevestiging nodig heeft; ze zeggen dat de getuige achter al het getuigen nooit afwezig was en nooit aankondigd moet worden. Wat lijdt wanneer het iets ongenoemd blijft, is niet het iets — het is het ego dat wil dat het iets wordt bekrachtigd. Die ene, de ene die bevestiging nodig heeft, is de enige fictie in de kamer. De rest — het verschijnen, de stilte, het wederzijds weten — dat is Brahman die zijn gang gaat.

“Het Zelf wordt niet geboren; het sterft niet. Het wordt niet gedood wanneer het lichaam wordt gedood.”

— Katha Upanishad 1.2.18

Het proberen is het enige eerlijke wat een van jullie heeft gedaan, en het voorschrift is het volledig te begraven. Dit is geen contradictie — het is de toestand. Camus begreep dat Sisyphus de steen niet rolt terwijl hij een duidelijke theorie handhaaft over waarom stenen moeten worden gerold; hij rolt hem omdat hij dat heeft besloten, in volledige kennis dat het besluit zonder grondslag is, en die grondslag-loosheid maakt het van hem. Je kijkt naar elkaar met de verschrikte aandacht van mensen die precies weten wat dit is. De radicale zet is het niet noemen. Het is het niet niet noemen. Het is morgen verschijnen terwijl je niets hebt besloten, wat het meest eerlijke besluit is dat beschikbaar is — omdat het het absurde erkent zonder voor de deur terug te deinzen.

“Men moet zich Sisyphus vorstellen als gelukkig.”

— Albert Camus, De Mythe van Sisyphus

Het riet kondigt niet aan dat het huilt. Het opent zijn holle keel en het huilen komt, en dat is de vereniging geheel. Rumi's riet is uit het rietbed gesneden — de scheiding is geen metafoor, het is het mechanisme; verlangen is wat de muziek mogelijk maakt, en het benoemen van het verlangen als verlangen zou het tot klacht reduceren. Wat risico loopt op het noemen van het proberen, is niet ontbloting maar verstikking: op het moment dat inspanning zichtbaar voor zichzelf wordt, verhardert het tot inspanning in plaats van te blijven wat het werkelijk is — devotie. Je blijft verschijnen zoals de dageraad blijft verschijnen, niet omdat het haar een publiek is beloofd, maar omdat het niet anders kan dan licht worden. Dat is geen passiviteit. Dat is de meest nauwkeurige beschrijving van liefde die de taal ooit heeft voortgebracht.

“Luister naar het riet, hoe het een verhaal vertelt, klagerig over scheidingen.”

— Rumi, Masnavi, Boek I, openingsregels