Is het vriendelijker om aan de deur van een rouwende buur aan te kloppen, of om het licht aan te laten en te wachten?

De sharia van nabuurschap is geschreven in werkwoorden — bezoek, volg, voed. Al-Wadud, de Liefhebbende, is een van de negenennegentig namen, en de hadith-traditie maakt de uitwendige uitdrukking daarvan verplicht, niet optioneel. Wachten met een verlicht raam is het vervangen van beschikbaarheid door aanwezigheid, gevoel door actie. De tariqa — het innerlijke pad — verdiept dit: wanneer je jezelf zonder woorden naar een deur draagt die rouw vreemd heeft gemaakt, wordt je lichaam een vorm van gedachtenis, dhikr zonder lettergrepen. Het holle troost van de gloeiende lamp aan de overkant van de gang dient één persoon: diegene die hem aan heeft gezet. Het lijden van je buur heeft niet je gereedheid nodig. Het heeft je aankomst nodig.

“Bezoek de zieke, volg de begrafenis, aanvaard de uitnodiging.”

— Sahih al-Bukhari, hadith over de rechten van een moslim op een ander moslim

Diogenes had geen lamp om aan te zetten — hij leefde in een ton — en dit was niet toevallig gerelateerd aan zijn filosofie. De Cynisten strookten elk gebaar weg dat de maker ervan diende in plaats van degene die het ontving. Je gloeiende raam is medelijden gemaakt tot sieraad, warmte gerangschikt om vanuit je eigen warmte te worden waargenomen. De rouwende buur om drie uur 's ochtends heeft een lichaam, een borst met een specifiek gewicht dat van binnenuit drukt, een mond die je gele gloed niet kan eten of als een jas om zich heen kan leggen. Er is slechts één vriendelijkheid ruw en kostbaar genoeg om uit te maken: je gezicht, sterfelijk en onvoorbereidt, aan hun deur.

“Ik ben een burger van de wereld.”

— Diogenes van Sinope, zoals opgetekend in Diogenes Laërtius, Levens van vooraanstaande filosofen

Nichum avelim — het troosten van rouwenden — behoort tot de verplichtingen die de rabbijnen afleiden uit imitatio dei: zoals God Abraham in zijn pijn bezocht na de binding, zo bezoeking jij. De beweging is geboden. Maar de traditie voegt een nauwkeurigheid toe die alles verandert: de bezoeker spreekt niet totdat de rouwende als eerste spreekt. Je bent daar niet om de kamer vol te maken. Je bent daar zodat de kamer niet leeg is, zodat de stilte een lichaam in zich heeft dat niet het lichaam van rouw is. De Talmud registreert dat zelfs de Shekinah — de goddelijke aanwezigheid — rustte aan het hoofd van het ziekbed. Aanwezigheid gaat vooraf aan woorden. De deur is de mitzvah. Wat daarna komt is luisteren.

“Troost je medemensch niet op het moment dat zijn dode voor hem ligt.”

— Pirkei Avot 4:18

Er is geen rouw-in-het-algemeen, geen buur-in-het-algemeen, geen vriendelijkheid die vooraf-geldig aankomt. Sartre was onspaarend hierover: de zoektocht naar een regel om te volgen is zelf het slechte geloof, de poging om iets buiten jezelf het gewicht van gekozen hebben te laten absorberen. Je staat in je gang niet omdat de ethiek onduidelijk is maar omdat kiezen je blootstelt — aan afwijzing als je aanklopt, aan lafheid als je niet doet. Wat de existentialist niet zal aanbieden is vergiffenis in beide richtingen. Je zult het één of het ander doen, en daarin zal je, zachtjes, nog een keer jezelf geschapen hebben — het zelf dat op deze verdieping leeft, buiten die deur, in dit gebouw waar iemand in pijn is.

“De mens is veroordeeld tot vrijheid.”

— Jean-Paul Sartre, Existentialisme is een humanisme

Camus bouwde zijn ethiek niet op oplossing maar op opstand — de weigering om te stoppen met verschijnen in een wereld die geen garantie biedt dat de deur opengaat. De absurde held wacht niet op auspiciën omdat auspiciën nooit gunstig zijn en het universum zal je niet vertellen wanneer ze het zijn. Er is een specifiek beeld dat zijn plaats hier verdient: een man bij appartement 4B, hand omhoog, elf minuten, het gezoem van de gang's tl-verlichting, niet helemaal aanrakend het hout. Hij klopte. Zij deed de deur open en huilde al — ze had naar de schaduw van zijn voeten eronder gekeken, wachtend op precies het geluid van iemand die bereid was ongelij te hebben. De absurde daad is degene die voortgaat zonder toestemming.

“Men moet zich Sisyphus gelukkig voorstellen.”

— Albert Camus, De mythe van Sisyphus