Is er een verschil tussen het recept van je grootmoeder exact navolgen en haar behouden?

Het recept is geen reliëf — het is een openingszet in een onderhandeling die zij nooit heeft afgerond. Het Jodendom heeft altijd begrepen dat de tekst door tegenspraak in leven blijft, niet door eerbied: de Talmoed bewaart juist de minderheidsopvatting omdat tegenspraak het bewijs van leven is. Haar gerecht zonder afwijking koken is haar de stilte van de doden toestaan, wat wil zeggen, de stilte van het volmaakt juiste. De dinsdagavond dat je de bouillon proeft en beslist dat zij ongelijk had over het zout — dat is geen verraad. Dat is het enige mechanisme waarmee de levenden de doden terug over de tafel kunnen trekken. Gehoorzaamheid bewaart het gerecht. Tegenspraak bewaart de vrouw.

“Het doel van geheugen is de toekomst naar voren te brengen.”

— Yosef Hayim Yerushalmi, Zakhor: Jewish History and Jewish Memory

Het kaartje zit onder glas nu — of zou moeten zitten, want glas is eerlijk over wat er gebeurt. Je bewaart een afstand. Zij kon je teleurstellen, je om 3 uur 's nachts nodig hebben, je aankijken met ogen die bijhielden wie je niet was geworden. Het kaartje kan dat niet doen. Het kaartje houdt zijn vetmerk vast en wacht, geduldig als een steen, en jij noemt dit liefde omdat het alternatief is toegeven dat wat je hebt bewaard, de relatie op haar meest gemakkelijk is — vast, stil, niet in staat nieuwe eisen te stellen. Diogenes rolde in het vuil om zijn studenten eraan te herinneren dat comfort altijd datgene is wat je eigenlijk beschermt. De laminering is van jou, niet van haar.

“Degene die het meest bezit is wie tevreden is met het minst.”

— Diogenes van Sinope, zoals gerapporteerd door Diogenes Laërtius, Levens van Vooraanstaande Filosofen

Zet het kaartje even neer en lok degene die haar mist. Niet de pijn — de pijn is duidelijk, die zit in het borstbeen als een steen — maar de getuige van de pijn. Vedanta stelt deze vraag niet om het verdriet op te lossen maar om het tot zijn bron te traceren, dat is Atman: het zelf dat toekeek hoe zij kardemom met de palm mat, dat je nu toekijkt terwijl je met theelepel met, dat zal toekijken hoe het kaartje vergeelt en uiteenvalt. Die getuige heeft geen grootmoeder te verliezen. Het heeft ook geen grens die een graf eromheen kan trekken. Het recept verandert niets aan wat je fundamenteel bent — en zij, beroofd van prakriti, van materie en maat, was nooit reduceerbaar tot wat het kaartje bevat.

“Het Zelf wordt niet geboren, en sterft op geen enkel moment.”

— Bhagavad Gita 2.20

Het universum merkte haar niet op. Het registreerde geen bijzondere gebeurtenis toen zij ophield kardemom naar gevoel in te meten. Het zal niets registreren wanneer het kaartje eindelijk uit elkaar valt. Camus begreep dat de absurde held het gerecht niet kookt om de doden terug te halen of om een monument te bouwen dat het universum zal erkennen — hij kookt het omdat de weigering om die daad uit te voeren een toegeving zou zijn, een klein akkoord met onverschilligheid. Je weet dat het recept niet zij is. Je wist het al voor je klaar was met het stellen van de vraag. Het punt is de beide-handen-weigering: je doet het volkomen bewust dat het metaphysisch niets bereikt, en dat bewustzijn is precies wat het gebaar van waanvoorstelling onderscheidt. Sisyphus moet zich gelukkig voorgesteld worden. Je moet je voorstellen dat je het deeg bloemt.

“Men moet zich Sisyphus gelukkig voorstellen.”

— Albert Camus, The Myth of Sisyphus

Het kaartje is correct en volkomen stil. Dat is zijn natuur en zijn beperking. Zen heeft geen geduld voor het museum — de traditie die 'Vóór verlichting, hak hout, draag water' voortbracht, is niet geïnteresseerd in het bewaarde object; het is geïnteresseerd in het hakken, het dragen, het bloemen. Je ontmoet haar niet door het kaartje exact na te volgen; je ontmoet haar in de momenten waar je handen aarzelen over een maat en dan toch besluiten, afwijkend van de tekst op de manier waarop een levende kok van enige tekst afwijkt, omdat de handen iets weten wat het kaartje niet weet. Het recept wijst naar de maan. Haar handen bewegen nu door je heen. Stop naar het kaartje te kijken.

“Zoek niet de voetsporen van de wijzen na. Zoek wat zij zochten.”

— Matsuo Bashō