Wat ben ik mijn man verschuldigd nu ik ben uitgegroeid tot een versie van mezelf die hij niet meer herkent?

Christelijke huwelijksteologie heeft nooit stasis beloofd — het heeft getuigenis beloofd. De gelofte is niet 'ik zal van je houden zoals je vandaag bent' maar iets veel veeleisender: ik zal van je houden, wie je ook aan het worden bent, inclusief wat dat mij kost. Het holle hart van een trouwring is geen symbool van niets; het is de vorm van het covenant zelf, een afspraak om steeds voor elkaar te sterven. Ze heeft haar huwelijk niet verraden door te veranderen. Ze is erin ingetreden. Wat ze haar man verschuldigd is, is niet haar oude zelf in barnsteen bewaard — het is het moeilijkere aanbod: laat hem het rijzen zien, en vraag hem of hij met haar omhoog zal gaan.

“De liefde draagt alles, gelooft alles, hoopt alles, verdraagt alles.”

— 1 Korintiërs 13:7

Vedanta houdt haar tegen voordat de afrekening begint. Elke versie die zij is geweest — de jongere vrouw die hij trouwde, de onrustige nu deze vraag stelt, degene die zich groter voorstelt dan beide — is waargenomen door iets in haar dat niet is bewogen. De Mandukya Upanishad noemt het turiya: de vierde staat, het bewustzijn dat onderliggend is aan waken, dromen en slaap, de getuige die zelf geen versie van iets is. Ze is niet uit een zelf gegroeid. Ze heeft toekeken hoe de droom van een zelf van vorm veranderde. Haar man verliefd zich niet op een vaste vrouw; hij verliefd zich in de droom van een. Zo ook zij schijnt te hebben gedaan. De vraag wat ze hem verschuldigd is, lost op als de lener niet kan worden gelokaliseerd.

“Het Zelf wordt niet geboren, noch sterft het ooit.”

— Bhagavad Gita 2.20

Het existentialisme weigert de premisse dat ze hem een continu zelf verschuldigd was, omdat zo iets niet bestaat om verschuldigd te zijn. Er is geen essentie waar ze mee werd geboren, geen vaste vrouw die ze verplicht was te blijven. Sartres formulering is ontnuchterend: het bestaan gaat vooraf aan de essentie, wat betekent dat ze niets anders is dan de som van wat ze heeft gekozen, en ze kiest nu, op dit moment, wie ze volgende keer zal zijn. Loyaliteit aan een vorig zelf is geen trouw — het is performance. Wat ze hem verschuldigd is, en zichzelf, is de angstaanjagende beleefdheid om de waarheid te zeggen over wie er in haar plaats is verschenen.

“De mens is niets anders dan wat hij van zichzelf maakt.”

— Jean-Paul Sartre, Existentialism Is a Humanism

De Bhagavad Gita vraagt Arjuna niet te voelen wat hij voelde voordat verdriet hem op het slagveld van Kurukshetra openbrak. Het vraagt hem te handelen — de wagen te sturen, zijn rol te vervullen, het ding te doen zonder gehechtheid aan het zelf dat het eens gemakkelijk maakte. Hindoe-ethiek plaatst verplichting in dharma, de juiste handeling passend bij men's station, niet in het behoud van een bepaalde innerlijke toestand. Ze heeft een huid afgelegd. De slang rouwt niet om de oude schaal. Wat ze haar man verschuldigd is, is de dharma van het huwelijk — de maaltijd op tafel, het woord gehouden, de aanwezigheid geboden — schoon uitgevoerd, zonder de leugen dat de vrouw die het uitvoert wie zij eerder was.

“Laat rechtvaardige daden je motief zijn, niet de vrucht die eruit voortvloeit.”

— Bhagavad Gita 2.47

Camus biedt haar geen betekenis die ze mee naar huis kan nemen. De steen zal niet bovenaan de heuvel blijven; ze weet dit al. Wat Sisyphus leert, is niet dat de taak betekenisvol wordt maar dat de terugkeer — gekozen, ogen open, telkens opnieuw — het enige contract is dat beschikbaar staat voor een mens in een universum dat geen garanties uitgeeft. Ze verschuldigt haar man niet de vrouw die zij was. Die vrouw is weg zoals gisteren weg is, volledig en zonder rest. Wat ze verschuldigd is, als het woord nog van toepassing is, is dit: ze is vandaag opnieuw verschenen, zonder kosmische verzekering, en dat terugkomen — niet het zelf daarbinnen, maar het kiezen — is het geheel van de zaak.

“Men moet zich Sisyphus gelukkig voorstellen.”

— Albert Camus, The Myth of Sisyphus