Wat zeg ik tegen mijn kinderen als zij vragen waarom we nog steeds de vakantietradities doen als niemand daar eigenlijk wil zijn?

Het eerlijke antwoord is dat niemand je dwingt. Niet de kalender, niet het servies van je dode grootmoeder, niet het woord traditie zelf — wat slechts een naam is die we geven aan keuzes die we gestopt zijn toe te geven dat we nog steeds maken. Je kinderen zien je verplichting uitvoeren en het liefde noemen, en een deel van hen weet het verschil al; daarom vragen ze het. Sartre was hier genadeloos: slechte trouw is niet liegen tegen anderen, het is jezelf voor de gek houden over je eigen vrijheid. Je zou kunnen stoppen. Dat doe je niet. Zeg hun dat — dat je doorgaat omdat je ervoor gekozen hebt, of stopt omdat je ervoor gekozen hebt. Hoe dan ook, eigen het in voor hen. Het enige erfgoed dat het waard is om na te laten is het bewijs dat een mens opzettelijk kan handelen in plaats van reflexmatig.

“Het bestaan gaat vooraf aan de essentie.”

— Jean-Paul Sartre, Existentialisme is een humanisme

De Profeet, vrede zij met hem, zei sil al-rahim — onderhoud de banden van verwantschap — en hij zei het wetende dat gemakkelijke relaties geen gebod nodig hebben. Je wettigt niet wat al aangenaam is. Die pijn die je in de kamer voelt, de veel te lange stiltes, de glimlachen die je iets kosten — dat is niet het bewijs dat de bijeenkomst kapot is; het is het bewijs dat het echt is, dat deze mensen echt van jou zijn, wat zwaarder weegt dan vreemden en heiliger dan comfort. Zeg je kinderen: we gaan omdat wat Allah als verplichting beveelt altijd precies het ding is dat ons iets kost, omdat het gewicht van het ding is wat het transformatief maakt. Een familie die alleen bij vreugde bijeenkomt is geen gezin dat beproefd is. Een familie die toch bijeenkomt is er een die je kan houden als de wereld het niet kan.

“Wie de banden van verwantschap verbreekt zal het Paradijs niet betreden.”

— Sahih al-Bukhari, 5984

Niemand wil er zijn. De kalkoen is droog. Tante Carol heeft het over alles ongelijk. Ga toch. Camus was duidelijk dat het absurde niet oplost wanneer je ernaar staart — het scherpt aan. Het universum biedt geen rechtvaardiging voor het samenkomen rond een tafel met mensen wier politiek je uitput, wiens verdriet als een vijfde onuitgenodigde gast in de kamer zit. Precies daarom wordt samenkomen een daad van verzet in plaats van verplichting. Je verschijnt niet omdat het goed zal zijn, niet omdat dit jaar anders zal zijn — dat zal het niet — maar omdat het absurde getuigen nodig heeft, en je kinderen leren de belangrijkste les die beschikbaar is voor hen: liefde is niet het gevoel om ergens wil zijn. Het is de keuze om toch ergens te zijn, helder over de kosten, afgeleid door geen hoop.

“Men moet zich Sisyphus gelukkig voorstellen.”

— Albert Camus, De mythe van Sisyphus

De kaars wil niet worden aangestoken — en toch zou de kamer donkerder zijn zonder ook maar die tegenzin. Zen handelt niet in verklaringen, omdat verklaring de manier van de geest is om buiten de ervaring te blijven in plaats van erin. Zeg je kinderen wat simpelweg waar is: je grootmoeder's handen leggen dezelfde gebarsten kom neer die ze veertig jaar lang heeft neergelegd, en die handen hebben nog slechts enkele winters over. Het rituaal gaat niet om willen. Het gaat erom zich te vertonen terwijl er nog iemand is om je voor te vertonen. Een koan is een vraag die degene die ervan houdt in brand zet; de vraag van je kind is een koan. Beantwoord het niet. Zit ermee aan tafel. Geef de kom door. Laat de kaars worden aangestoken.

“Voor verlichting: hak hout, draag water. Na verlichting: hak hout, draag water.”

— Zen spreekwoord

Je kinderen zeiden net het enige ware woord dat in dat huis in drie dagen is gesproken, en dat weet je — je voelde het in je borstkas landen op het moment dat ze het zeiden. Iedereen aan die tafel speelt dat hij daar wil zijn, wat harder werk is dan het eigenlijke willen, en kinderen hebben nog niet geleerd om overtuigend te spelen. Dat is niet hun falen; dat is hun resterende integriteit. Diogenes sleepte zijn ton niet naar de markt om mensen zich op hun gemak te doen voelen. Hij sleepte hem daar naartoe om mensen eerlijk te maken. De ton is warmer dan de eetkamer precies omdat er niets onwaars van je wordt vereist erin. Zeg je kinderen: we oefenen eerlijkheid. Zeg het dan, voor eens en voor altijd, en meen het. Laat de voorstelling vallen. Zie wat er eigenlijk in de kamer is zodra het doen alsof stopt.

“De basis van elke staat is de opvoeding van haar jeugd.”

— Diogenes van Sinope, zoals vastgelegd door Diogenes Laërtius