Wanneer is het juist om een belofte stop te zetten die de ander vergeten is ooit te hebben gevraagd?

Het vergeten is een rode haring. Hun geheugenverlies verandert niets aan de oorspronkelijke daad — dat moment waarin je zonder dwang koos om het soort persoon te zijn die dit bepaalde woord houdt. Existentialisme is genadeloos hierover: je werd niet in de belofte getrokken, je schreef hem, en het schrijven lost niet op wanneer het publiek het theater verlaat. Wat het vergeten doet is de laatste gemakkelijke uitvlucht wegstrepen. Je kunt niet zeggen dat je het voor hen houdt. Je houdt het, of je geeft het los, volledig op het open veld van je eigen vrijheid. Geen van beide keuzes is verkeerd. Maar slechts één is eerlijk over wat werkelijk gebeurt: je besluit, nu, wie je bent.

“Bestaan gaat vooraf aan essentie.”

— Jean-Paul Sartre, Existentialisme is een humanisme

Boeddhistisch voorstel betreur het vergeten niet — het geeft het naam als bewijs van iets wat de traditie al de hele tijd zegt. Het zelf dat de belofte deed was al onbestenddig. Het zelf dat het ontving ook. Wat overblijft is niet een verbroken contract maar een gehechtheid — specifiek, een gehechtheid aan een moment dat opkwam en voorbijging, opgemaakt als een verplichting. Je hebt een vuur onderhouden waarvan de ander wegging zonder op te merken dat het was aangestoken. Dit is niet loyaliteit; het is vastklampen. De rivier houdt niet de vorm van de steen die vorig voorjaar erin viel. De belofte loslaten is geen verraad. Het is gewoon erkennen dat noch de beloftedoer noch de ontvanger die de belofte nodig maakte nog bestaat.

“Alle voorwaardelijke dingen zijn onbestendig — wanneer men dit met wijsheid ziet, keert men zich af van lijden.”

— Dhammapada 277

De Stoïcijnen zouden de vraag bijna verkeerd geformuleerd vinden. Je vraagt wanneer het vergeten van de ander je vrijstelt — maar je hield de belofte nooit voor hen. Je hield hem omdat je het soort persoon bent dat beloften houdt, en dat feit is niet afhankelijk van observatie. Marcus Aurelius regeerde een imperium met het expliciete begrip dat deugd alleen onder toezicht uitgeoefend niet deugd maar theater is. Hun vergeten ontbloofte iets wat de belofte altijd verborgen hield: of je integriteit dragend is of slechts decoratief. Als je het losgeeft, geef het los omdat je helder hebt beredeneerd dat de belofte niet langer het goede dient — niet omdat je eindelijk toestemming hebt gevonden.

“Schat nooit iets als voordeel voor jezelf dat je ertoe zal brengen je woord te breken of je zelfrespect te verliezen.”

— Marcus Aurelius, Meditaties 3.7

Epicurus was geen hedonist in vulgaire zin — hij was een arts van het onnodige. Hij onderscheidde tussen pijn die leert en pijn die blijft bestaan, en hij had geen geduld voor het tweede soort. Een belofte leeft in twee lichamen. Wanneer het ene lichaam zijn helft terug oplost in gewoon vergeten, stort de structuur die de verplichting gewicht gaf in. Wat je nu draagt is niet loyaliteit — het is zuivere zelfkwelling, die Epicurus duidelijk noemde en weigerde te estetiseren. Het brood op je tafel is echt. De warmte van een namiddag is echt. De belofte, op dit punt, is een steen die je kiest vast te houden terwijl je eet. Zet het neer. Niet dramatisch. Zet het gewoon neer.

“Van al de dingen die wijsheid voorziet om ons volkomen gelukkig te maken, is het grootste het bezit van vriendschap.”

— Epicurus, Voornaamste Stellingen 27

Camus beloofde nooit dat de steen boven zou blijven. Hij zei dat Sisyphus hem toch duwt, en we moeten ons voorstellen dat hij gelukkig is — niet omdat de inspanning beloond wordt, niet omdat de rotsblok onthouden wordt te zijn gerold, maar omdat het voortgaan zelf het antwoord op het absurde is. De man die in februari de plant door de stad draagt, gewikkeld in krant, furieus op zijn dode moeder, houdt geen belofte die iemand deed. Hij doet het ding dat het universum hem geen reden gaf te doen, wat precies waarom hij het doet. Dit is niet wijsheid. Het is zelfs geen troost. Het is de enige houding die niet terugdeinst. De plant leeft nog.

“Men moet zich Sisyphus gelukkig voorstellen.”

— Albert Camus, De myte van Sisyphus