Waarom zetten we nog steeds een plaats aan tafel voor Opa als we allemaal weten dat hij niet terugkomt?

Diogenes droeg een lamp door de agora op zoek naar een eerlijk man en vond er nooit een — hij zou je eetkamer onmiddellijk herkennen. Het bord wordt neergezet omdat iemand aan tafel het nette schouwspel van liefde verkiest boven het ruwe feit van de dood, en iedereen gaat ermee akkoord omdat de stilte die zou volgen op duidelijke woorden angstiger is dan een leven lang opgevouwen servetten. Dit is niet rouw; het is het kostuum van rouw. De Cynische filosofen haten gevoeligheid niet — ze haten gevoeligheid die mensen ervan af helpt werkelijk iets te voelen. Vraag wat er gebeurt als je het hardop noemt: *hij is dood, de stoel is leeg.* Kijk wie als eerste wegkijkt. Die persoon is de reden dat het bord er staat.

“De grote dieven voeren de kleine dief mee.”

— Diogenes Laërtius, Leven van voorname filosofen, Boek VI

De Mahabharata vraagt niet of de doden luisteren wanneer de Pandava's waterkruizen uitvoeren voor hun gevallen verwanten. De vraag is niet metafysisch — het is dharmisch. Shraddha, de oude praktijk van het voeden van voorouders, rust op een kosmologie waarin het veld van relatie langer meegaat dan het lichaam op dezelfde manier als een veld langer meegaat dan een enkele oogst. De atman die je grootvader droeg heeft die bepaalde jas uitgetrokken; de relatie die hij bewoonde niet. Het bord neerzetten is het vervullen van een verplichting die even reëel is als elke schuld — omdat in het Vedische begrip je door hem bent gevoed, en het universum houdt rekening. Kurukshetra is nog steeds het slagveld, zelfs als de legers naar huis zijn gegaan.

“Beter is je eigen dharma, hoewel onvolmaakt uitgevoerd, dan de dharma van een ander goed uitgevoerd.”

— Bhagavad Gita 3.35

Sartre zei dat we veroordeeld zijn vrij te zijn, wat betekent dat we veroordeeld zijn elk bord dat we leggen en elke stoel die we leeg laten te bezitten. Er is geen vooroudelijk script dat dit gebaar vereiste, geen rouwwet die uit de hemel werd neergelegd met een strafbeding. Iemand — misschien jij — besloot op een dinsdag dat de afwezigheid bestek nodig had, en het universum, dat niet afkeurend deed toen hij stierf, deed dat ook niet bij die beslissing. De misselijkheid is de herkenning: het bord is niet een eerbetoon aan hem. Het is een zelfportret van de mensen nog aan tafel, gemaakt van niets, wat precies de reden is dat het het meest eerlijke ding in de kamer is. Slecht geloof zou doen alsof de keuze voor je werd gemaakt.

“Bestaan gaat vooraf aan essentie.”

— Jean-Paul Sartre, Het existentialisme is een humanisme

De Tao Te Ching zegt dat dertig spaakstaven de naf van het wiel delen — het is het gat in het midden dat het wiel bruikbaar maakt. De lege stoel is geen falen van de tafel; het is het organiserende principe van de tafel, de holte waartegen de levenden dichter aan drukken dan ze zouden doen als elke plaats bezet was. Het opruimen zou betekenen dat we de vorm verliezen die het gezin de hele avond heeft aangenomen zonder het te weten — die lichte neiging naar binnen, dat extra moment voordat iemand naar het laatste stuk brood reikt. Zhuangzi treurde niet om zijn dode vrouw; hij zong, omdat hij begreep dat vorm verandert en het iets dat zij was niet was verdwenen maar was getransformeerd. De omgekeerde kom herinnert zich nog steeds wat hij droeg.

“Het is de lege ruimte die de kamer bruikbaar maakt.”

— Tao Te Ching, Hoofdstuk 11

Camus schreef dat men zich Sisyphus gelukkig moet voorstellen — niet omdat de steen de top bereikt, maar omdat de absurde held de arbeid volledig bezit, zonder een beroep op betekenis die het universum heeft geweigerd. Het bord is misschien aan de ene kant gebarsten, de kant waar hij altijd eerst naar reikte. Je brengt het toch naar buiten. Het universum stelde geen opdracht om hem te herinneren; het stelt geen opdracht over iets. En dus wordt het bord de duidelijkste daad aan tafel — niet omdat het zal worden beantwoord, niet omdat het de scheur in de wereld repareert, maar omdat het vrij wordt gekozen in het gezicht van een stilte die niet zal breken. Uitdagend. Absurd. Juist. Het gebaar kost alles, verklaart niets, en is daarom het meest menselijke wat je dit hele jaar zult doen.

“Men moet zich Sisyphus gelukkig voorstellen.”

— Albert Camus, De mythe van Sisyphus