Wat moet ik met spijt doen?

Het judaïsme heeft een precieze technologie hiervoor: teshuvah, het keren. Maimonides legde de stadia duidelijk uit — herken het kwaad, voel echte spijt, maak schadevergoeding waar mogelijk, zet je voor om het niet te herhalen, en wanneer dezelfde situatie zich voordoet, kies anders. Spijt is niet de straf. Spijt is het ruwe materiaal. Een leven zonder spijt zou een leven zijn dat niet in staat is tot groei, omdat je nooit zou weten welke kant je op moest gaan. Maar spijt die niet in actie omzet is gewoon een kooi die je voor jezelf bouwt. De traditie wil niet dat je je voor altijd elledig voelt. Ze wil dat je de angst gebruikt om een ander persoon te worden.

“Op de plaats waar boetvaardigers staan, kunnen zelfs de volledig rechtvaardigen niet staan.”

— Talmud, Berakhot 34b

Het christelijke antwoord op spijt is genade, en genade is structureel beledigend voor het soort persoon dat serieus over hun spijt is. Je wilt je weg terug verdienen. Genade laat je dat niet doen. Het kruis — wat het ook verder is — is een bewering dat de rekening al is betaald en je geen cheques meer tegen een rekening hoeft uit te schrijven die in je voordeel is gesloten. Dit betekent niet dat het kwaad dat je hebt veroorzaakt niets is. Het betekent dat je niet eeuwig boetedoening hoeft te doen ervoor. Je hoeft de vergeving alleen maar aan te nemen en dan verder te leven als iemand die is vergeven. Dat is moeilijker dan het klinkt.

“Want uit genade bent u gered door het geloof — en dit komt niet van jezelf.”

— Efeziërs 2:8

De Stoïcijnen besteden weinig aandacht aan spijt. Epictetus zou erop wijzen dat je vorige zelf de beste keuze maakte die beschikbaar was voor je vorige zelf, met de informatie van je vorige zelf en het nog steeds vormende karakter van je vorige zelf. Het feit dat je huidige zelf anders zou kiezen, is geen bewijs van eerdere mislukking. Het is bewijs dat je hebt geleerd. Je vorige zelf verachten omdat hij niet wist wat je huidige zelf weet, is het gehele groeimechanisme verachten. Erken de fout. Trek de les. Ga verder. Een soldaat zit niet op het slagveld zichzelf te vervloeken om het vorige salvo. Hij laadt de volgende.

“Kijk niet rond om de leidende principes van andere mannen te ontdekken, maar kijk rechtuit, naar dit, naar wat de natuur je leidt.”

— Marcus Aurelius, Meditationes 7.55

In de boeddhistische psychologie is spijt — kukkucca — een van de vijf hindernissen voor meditatie, en niet bij toeval. Het is hechting in omgekeerde vorm: vastklampem aan een verleden dat niet kan worden gewijzigd. Het verleden is een gedachte die nu optreedt. De 'jij' die die keuze maakte, is niet dezelfde verzameling van oorzaken en omstandigheden die hier vandaag aanwezig is. Erken wat er is gebeurd. Maak schade goed waar mogelijk. Merk dan op dat het blijven afspelen ervan een tweede pijl is die je in jezelf afschiet, bovenop wat de eerste pijl ook was. Zet de boog neer. Het huidige moment is waar de praktijk werkelijk leeft.

“Woon niet in het verleden. Droom niet van de toekomst. Concentreer de geest op het huidige moment.”

— Toegeschreven aan de Boeddha

Kierkegaard zei dat het leven alleen achterwaarts kan worden begrepen, maar voorwaarts moet worden geleefd — en spijt is de gedwongen confrontatie met die asymmetrie. De existentialisten zouden je spijt op deze manier herformuleren: je hebt spijt omdat je hebt gekozen, en het vermogen om anders te hebben kunnen kiezen is het enige wat je in de eerste plaats tot een zelf maakt. De versie van jou die niet anders had kunnen kiezen, zou geen spijt hebben en geen waardigheid. Je lijden over het oude besluit is de vorm die je vrijheid in het geheugen aanneemt. Eer het. Gebruik dan dezelfde vrijheid, die nog steeds voor je beschikbaar is, om de volgende zet te doen.

“Het leven kan alleen achterwaarts worden begrepen; maar het moet voorwaarts worden geleefd.”

— Søren Kierkegaard, Journalen