Hoe weet ik of ik op het juiste pad ben?

De Tao Te Ching geeft geen aanwijzingen. Het beschrijft de vorm van water. Water delibereert niet. Het strategiseert niet. Het beweegt langs de lijn van de minste weerstand en arriveert, betrouwbaar, in de zee. Als je op je pad bent, voelt inspanning als ademhalen. Als je eraf bent, doe je een werk dat meer van je vergt dan je werkelijk hebt. De uitputting is geen karakterfout. Het is informatie. De Tao zegt je niet op te geven. Het zegt je te stoppen met het forceren van een vorm waar je niet voor gesneden bent.

“De natuur haast zich niet, toch wordt alles volbracht.”

— Tao Te Ching, toegeschreven aan Laozi

Frederick Buechner — een christelijk theoloog die zijn carrière aan deze vraag wijdde — schreef dat roeping de plaats is waar je diepe blijdschap de diepe noden van de wereld ontmoet. Niet alleen blijdschap: dat is hobby. Niet alleen nood: dat is martelaarschap. Het snijpunt is waar een roeping leeft. De christelijke traditie belooft niet dat het snijpunt gemakkelijk of winstgevend is. Het belooft alleen dat het het enige adres is waar je je niet fraudulent voelt. Als het werk heilig voor je voelt en de wereld wordt erdoor genezen — op welke kleine manier dan ook — ben je precies waar je werd heen gestuurd.

“De plek waar God je roept is de plaats waar je diepe blijdschap en de diepe honger van de wereld elkaar ontmoeten.”

— Frederick Buechner, Wishful Thinking

Het boeddhisme weigert je deze vraag in een bestemming om te zetten. Er is geen goed pad in de zin van een eindpunt. Er is alleen het Achtvoudige Pad — juist inzicht, juiste opzet, juiste spraak, juiste handeling, juiste levensonderhoud, juiste inspanning, juiste aandacht, juiste concentratie — en je bent erop wanneer je een van deze doet. De vraag 'ben ik op het juiste pad' is al lijden, omdat het je inbeeldt dat je eraf zou kunnen zijn. De volgende adem, genomen met aandacht, is het pad. Dat is alles. Je bent de hele tijd erop geweest.

“Het pad is niet in de hemel. Het pad is in het hart.”

— Toegeschreven aan Boeddha, Dhammapada

Marcus Aurelius had niet het voorrecht zich af te vragen wat zijn doel was. Hij was keizer van Rome. Hij werd wakker, deed het werk, en controleerde zijn redenering elke avond. De stoïsche test is niet of je je vervuld voelt. Het is of je leeft volgens je waarden — moed, rechtvaardigheid, wijsheid, gematigdheid. Als je dat doet, ben je op het pad, zelfs op dagen dat het voelt als modder. Als je dat niet doet, is de meest spectaculaire carrière ter wereld nog steeds een verkeerde afslag. Verwar de storm niet met de richting.

“Als het niet juist is, doe het niet. Als het niet waar is, zeg het niet.”

— Marcus Aurelius, Meditaties 12.17

Sartre's antwoord op deze vraag is wreed en bevrijdend in dezelfde adem. Er is geen voorbestemd pad voor je omdat er niemand een heeft uitgestippeld. Je bent, zoals hij het zei, veroordeeld vrij te zijn. Het gewicht dat je voelt is niet het gewicht van je lot te hebben gemist. Het is het gewicht om er zelf een te schrijven. Stop met zoeken naar tekenen. Stop met wachten op het moment van helderheid dat je toestemming geeft te handelen. De handeling is de helderheid. Je wordt wie je bent door te kiezen, en dan opnieuw te kiezen.

“De mens is niets anders dan wat hij van zichzelf maakt.”

— Jean-Paul Sartre, Existentialisme is een humanisme