Wat ben ik mijn ouders verschuldigd?

Het Vijfde Gebod zegt eer — kavod — niet liefde. De rabbijnse traditie merkte dit op. Je kunt geen gevoel bevelen, maar je kunt gedrag bevelen. De Talmoed is opmerkelijk praktisch: voer hen, kleed hen, sta op wanneer zij de kamer binnenkomen, tegenspreken hen niet in het openbaar, noem hen niet bij hun voornaam. Het eist niet dat je voorwendt dat de relatie gezond was. Het eist dat je een structuur van respect handhaaft tegenover de mensen die je leven hebben gegeven, zelfs als dat leven bijschade met zich meebracht. Eer is een discipline. Liefde is een bonus. Verwar de bonus niet met de verplichting.

“Eer uw vader en uw moeder, opdat uw dagen lang zullen zijn.”

— Exodus 20:12

In het hindoeïstische denken ben je niet toevallig aangekomen. Je ouders, je omstandigheden, de specifieke vorm van het karma dat je hebt geërfd — dit zijn de leerplan van dit bijzondere leven. De relatie is een spirituele opdracht. Dit betekent niet dat je misbruik moet tolereren; dharma is nooit een mandaat om schade in stand te houden. Het betekent dat de moeilijkheid van de relatie zelf het materiaal van je oefening is. Elke interactie is een gelegenheid om vanuit je hogere aard te handelen tegenover mensen die niet altijd aan jouw voorwaarden kunnen worden ontmoet. De schuld is niet financieel. Het is dat je wordt gevraagd in hun aanwezigheid te groeien.

“De moeder is waardig van duizend vaders in eerbied.”

— Manusmriti 2.145

Het christendom erft het Vijfde Gebod, maar voegt een complicatie toe: Jezus zei ook dat iedereen die vader of moeder meer bemint dan hem niet waardig is van hem, en Genesis zegt dat iemand vader en moeder zal verlaten en zich aan een echtgenote zal hechten. Het beeld van het Nieuwe Testament is van een liefde die werkelijk is, levenslang, en ook ondergeschikt aan een groter verbond. Je wordt niet bepaald door hun verwachtingen van jou. Je wordt bepaald door je roeping, en je roeping vereist soms dat je hen teleurstelt. De verplichting is om hen met heel je hart te dragen, niet om hen aan het stuur te laten zitten.

“Een man zal zijn vader en zijn moeder verlaten en zich aan zijn vrouw hechten.”

— Genesis 2:24

Het boeddhisme neemt filiale schuld zeer serieus — de Sigalovada Sutta beschrijft specifieke plichten — maar het verwarrt plicht nooit met de uitwissing van je eigen pad. Je bent je ouders steun, aanwezigheid en behoud van de deugdlijn van de familie verschuldigd. Je bent hun je spirituele leven niet verschuldigd. De Boeddha zelf verliet zijn familie om verlichting na te streven, en toen hij dat had gevonden, keerde hij terug en onderwees zijn vader. De oplossing is vaak beide: je gaat, je wordt wie je moet worden, en dan kom je terug, meer beschikbaar voor hen dan gehoorzaamheid je ooit had kunnen maken.

“Moeder en vader worden Brahma genoemd, vroege leraren, en geschikt om geschenken te ontvangen.”

— Anguttara Nikaya 4.63

De existentialisten nemen het ketters standpunt in dat een contract toestemming vereist, en je bent niet geraadpleegd over de kwestie van je eigen geboorte. Wat je je ouders ook verschuldigd bent, je bent het verschuldigd vanwege een vrijelijk gekozen relatie, niet biologisch toeval. Dit is geen toestemming om hen af te danken. Het is toestemming om het verhaal af te wijzen dat hun offers een lening met rente waren. Ze hebben, om hun eigen redenen, ervoor gekozen een persoon ter wereld te brengen en op te voeden. Het enige eerlijke antwoord is niet terugbetaling. Het is auteurschap: een persoon worden wiens bestaan de moeite waard was, volgens een standaard die je zelf mag bepalen.

“De mens is veroordeeld vrij te zijn; want eenmaal in de wereld geworpen, is hij verantwoordelijk voor alles wat hij doet.”

— Jean-Paul Sartre, Existentialism Is a Humanism