Hoe stop ik met het vergelijken van mezelf met anderen?

Epictetus, geboren als slaaf en toch op de een of andere manier de helderste persoon in de kamer, keerde steeds terug naar één verdeling: wat is aan jou en wat niet. De baan van je vriend, het huwelijk van je zus, de vakantiefotos van de vreemdeling — geen van deze stonden ooit aan de 'aan jou'-kant van de lijn. Wanneer je aan het vergelijken bent, rouw je om een uitkomst waar je nooit recht op had om voor in te plannen. De Stoïcijnse correctie is niet om minder te voelen; het is om te onthouden wat werkelijk van jou is. Je integriteit. Je inspanning. Je reactie op dit exact moment. Al het andere is weer, en weer gaat niet over jou.

“Je bent een kleine ziel die een lijk ronddraagt, zoals Epictetus altijd zei.”

— Marcus Aurelius, Meditaties 4.41

De diagnose van Boeddhisme voor dit lijden is ongewoon. Het is niet dat je jezelf ongunstig vergelijkt. Het is dat er überhaupt een 'jij' is die vergelijkt. Het vaste, solide zelf dat de wedstrijd verliest is een constructie — een mentale gewoonte, in elkaar genaaid uit verhalen — en het ervaart elk ander zelf als boven of onder zichzelf. De meditatie is niet om genadigger te vergelijken. Het is om op te merken dat de vergelijker zelf leeg is van het zelf-bestaan dat hij verdedigt. De feed is nog steeds daar. De vergelijker, soms, niet. Dat is de opluchting.

“Er is geen vuur zoals lust, geen misdaad zoals haat, geen verdriet zoals scheiding, geen ziekte zoals honger, en geen vreugde zoals de vreugde van vrijheid.”

— Dhammapada 15:202

Rumi, de Sufi-dichter, schreef dat op het moment dat je je afwendt van de Geliefde, de wereld een bazaar van valse geliefden wordt, en je zult voor altijd winkelen. Vergelijking, in deze lezing, is afgodendienst gekleed in angsts kleren. Je vergelijkt jezelf met je buurman omdat je bent vergeten wat je werkelijk wilde. Elk werkelijk verlangen dat je hebt — om gekend te worden, om gezien te worden, om ertoe te doen — wijst voorbij je buurman geheel en al. De uitweg is niet om de vergelijking te winnen. Het is om op te merken dat de vergelijking een afleidingsmanoeuvre was, en je aandacht terug te geven aan de bron. Het hart wordt rustig wanneer het naar het juiste ding kijkt.

“Je bent geen druppel in de oceaan. Je bent de hele oceaan in een druppel.”

— Toegeschreven aan Rumi

De Bhagavad Gita is ongeïnteresseerd in het scorebord dat je bekijkt. Vanuit haar perspectief kijk je naar iemands anders karma dat rijpt, in zijn eigen tempo, en je neemt aan dat het op jouw boom had moeten rijpen. Elk leven volgt zijn eigen curriculum. Sommige zielen zijn hier om jong succesvol te zijn; sommige zijn hier om heel lang te falen in voorbereiding op iets heel anders. Het advies van de Gita is om je eigen dharma — je eigen passende actie — uit te voeren zonder gehechtheid aan resultaten, en zonder de geweld van wensen dat je een ander leven liep. Je bent niet achter. Je bent elders.

“Beter is eigen plicht, hoewel onvolmaakt uitgevoerd, dan de plicht van een ander goed uitgevoerd.”

— Bhagavad Gita 3.35

Sartre noemde het mauvaise foi — slechte trouw — en bedoelde, specifiek, dit: de beslissing om iemand anders je leven voor je te laten definiëren en jezelf vervolgens tegen hun definitie te beoordelen. Elke keer dat je scrollt en je klein voelt, leef je in slechte trouw. Niet omdat hun leven nep is. Omdat je hun meetlat hebt geleend in plaats van je eigen te maken. De existentiële correctie is even streng als bevrijdend: je bent toegestaan, en in feite verplicht, de criteria op te stellen waarmee je leven zal worden beoordeeld. Leg de telefoon neer. Maak de rubriek. Leef ernaar.

“We zijn onze keuzes.”

— Toegeschreven aan Jean-Paul Sartre